روزنامه اعتماد گزارشی از رشد چشمگیر تعداد بیماران سرطانی دراقلیم احواز تهیه کرده که در آن آمارهایی رسمی به نقل از مسئولان بیمارستان شفای احواز ارائه شده است. بنا به اظهارات مسئولان بیمارستان شفا تعداد بیماران سرطانی اقلیم احواز دردهه اخیر پنج برابر شده است.
قاتل خاموش اينجا شعله ميكشد
«بيمارستان شفا» تنها مركز درمان تخصصي سرطان در احواز، آخرين ايستگاه براي مردماني است كه تن خسته از جنگ و آلودگيهاي زيستمحيطي را به درمانهايي طاقت فرسا ميسپارند. تقريبا تمام كودكان و بيش از 90 درصد بزرگسالان مبتلا به سرطان در احواز براي درمان به بيمارستان شفا مراجعه ميكنند.
ياسمين، مرتضي، عاطفه…
فقط از گوشوارههاي حلقهيياش ميشود فهميد دختر است. موهاي سرش را از ته تراشيده. بيرمق و رنگ پريده روي تختش نشسته است. «ياسمين» فقط پنج سال دارد. مادرش ميگويد: ساكن احواز هستيم. از مهرماه متوجه شديم ياسمين به يكي از انواع سرطان خون مبتلا شده. بايد شيمي درماني شود. ميگويند ممكن است چند سال طول بكشد. ميترسم كه نتوانيم هزينههاي سرسامآور درمان را تامين كنيم. به نظر شما اميدي به خوب شدن ياسمين هست؟ياسمين تنها نيست. حسن از محمره، عاطفه از شوش، مرتضي از عبادان، مريم از خفاجیه و… هر كدام با مادرانشان براي مدتي مقيم بخش اطفال بيمارستان شفا هستند، به اميد شفا.
500 درصد افزايش
«شفا» تابلوي نمايشگر روند رو به رشد سرطان است، رييس سابق بيمارستان شفا نسبت به افزايش ناگهاني آمار بيماران سرطاني در سالهاي اخير و ارتباط آن با آلودگي هوا هشدار ميدهد. كاوه جاسب، فوق تخصص خون و سرطان كودكان ميگويد: آمارها نشان ميدهد كه مراجعات جديد بيماران سرطاني بيمارستان شفا در سالهاي 75 تا 91 افزايش داشته است بهطوري كه تعداد مراجعان جديد از 223 نفر در سال 75 به 998 نفر در سال 91 رسيده و اين در حالي است كه جمعيت احواز در اين مدت حداكثر 25 درصد رشد دارد. از سوي ديگر تعداد روزهايي كه پديده گرد و غبار در استان اتفاق افتاده نيز طي سالهاي 80 تا 91 (از زمان نصب دستگاههاي سنجش آلودگي هوا) افزايش حدود 800 درصدي آلودگي هوا را نشان ميدهد. بنابراين در صورتي كه آلودگي هوا به عنوان يك شاخص آلودگي محيط زيست (آب، هوا، غذا و…) در نظر گرفته شود، ميان افزايش تعداد بيماران سرطاني و تعداد روزهاي وقوع پديده گرد و غبار ميتوان به يك ارتباط منطقي و مستقيم رسيد. اين فوق تخصص سرطان كه قرار است يافتههاي تحقيقش را به زودي به صورت يك مقاله علمي منتشر كند، تاكيد ميكند: آمار مبتلايان جديد سرطان در احواز آنقدر بزرگ و خطرناك است كه حتي اگر تمام مطالب ذكر شده در حد فرضيه باقي بماند بايد بسيار جديتر به آن توجه شود.
قاتل خاموش
دو ماه پيش موسسه بينالمللي تحقيقات سرطان (IARC) در گزارش جديد خود رسما آلودگي هوا و ذرات معلق در آن را در گروه نخست مواد سرطانزا قرار داد و آن را از عوامل ابتلا به سرطان اعلام كرد. همان زمان سازمان بهداشت جهاني (WHO) نيز براي دومين بار احواز، مركز توليد نفت ايران را به عنوان آلودهترين شهر جهان معرفي كرد كه مانند ديگر شهرهاي ليست 10 شهر آلوده WHO شهري بهشدت صنعتي است.
50 برابر استاندارد
وقوع پديده گرد و غبار از سال 80 آغاز شد. در شهرستانهاي عبادان، محمره و فلاحیه. اين پديده بعد از چهار سال تمام شهرهاي احواز را فرا گرفت و اكنون بيش از 20 استان كشور را درگير كرده است. گزارشهاي اداره كل حفاظت محيط زيست احواز نشان ميدهد كه گرد و غبارهاي اين استان ويژگيهاي متفاوتي دارد: اندازه اين ذرات 5/2 ميكرون و كمتر است. آلودگي تا 50 برابر استاندارد و با تداوم سه تا 10 روز اتفاق ميافتد. وقوع پديده گرد و غبار تا 80 روز در سال 88 و ميانگين هر 15 روز يك بار نيز ثبت شده است. همچنين محدوده وقوع پديده ريزگردها از شمال غرب به جنوب شرق و همجهت با باد غالب احواز است كه اثرات منفي آن را بيشتر كرده است.
طرح 10 ساله
«برنامه جامع كاهش آلودگي كلانشهر احواز» كه بهمن ماه 90 در كارگروه آلودگي هواي احواز تصويب شد، احواز را در بخش صنعت و به لحاظ استقرار منابع نفت و گاز و صنايع مادر و سنگين يكي از آلودهترين شهرهاي كشور معرفي و وقوع جنگ در كشورهاي همجوار، پديده خشكسالي و وقوع مكرر پديده گرد و غبار را از منابع مهم آلاينده هواي احواز طي سالهاي اخير عنوان ميكند.در اين طرح سهم خودروها در آلايندگي هواي احواز 25 درصد، سهم وسايل نقليه عمومي 3 درصد و سهم صنايع 74 درصد (كه عمده آن صنايع نفتي است) عنوان شده، همچنين بخش عمدهيي از آلودگي هواي مبادي ورودي و خروجي احواز را ناشي از سوزاندن پسماندهاي واحدهاي شرقي و غربي مزارع نيشكر وابسته به توسعه نيشكر و صنايع جانبي ميداند.
بر اساس اين مطالعات هر چند طي فصلهاي سرد و مرطوب سال (دي و بهمن) ميزان گرد و غبار كاهش محسوسي دارد، اما در مقابل ميزان گاز منواكسيدكربن،
دي اكسيدگوگرد و اكسيدهاي ازت افزايش قابل ملاحظهيي مييابد كه با توجه به پايداري هوا در اين فصول خطرناك است. اين مطالعات نشان ميدهد مجموع اين آلايندگيها باعث ميشود هواي احواز هميشه حداقل دو برابر حد مجاز باشد. در طرح جامع 156 پروژه براي كاهش 5/52 درصد آلودگي هواي احواز در طول 10 سال پيشبيني شده بود. انتظار ميرفت حداقل 70 درصد اهداف اين طرح بعد از يك دهه محقق شود، اما برآوردها نشان داد كه بسياري از پروژههاي كلان اين طرح به دليل بخشينگري دستگاهها اجرا نشده است.
60 درصد ناكامي
احمدرضا لاهيجانزاده، مديركل حفاظت محيط زيست احواز در اين باره ميگويد: ميانگين تحقق طرح جامع كاهش آلودگي هوا در هفت كلانشهر كشور حدود 40 درصد برآورد شده كه در احواز نيز حدود 45 درصد است. لاهيجانزاده با تاكيد بر نقش صنايع در آلودگي هوا ميافزايد: اگر چه ريزگردها هواي استان را بسيار تحت تاثير قرار ميدهد اما اين آلودگي مستمر نيست، در حالي كه صنايع مثلا نفت يا فولاد توليد مداوم آلودگي دارند. او همچنين معتقد است كه مشكلات موجود قابل حل هستند. اما مساله اين است كه مصوبات اجرايي نميشود و چون تا حالا وارد فاز اجرا نشدهايم مدام فقط بيان مشكل ميكنيم. براي نمونه تاثير آبدار شدن بخش عراقي تالاب مرزي هورالعظيم در كاهش ريزگردها امسال بسيار محسوس و مشهود بوده است، ولي ما نه تنها براي احياي تالاب هورالعظيم اقدامي نكرديم بلكه آن را خشكتر هم كردهايم. از سوي ديگر براي مقابله با بيابان زايي (اعم از مالچ پاشي و…) دولت بايد با عزم جدي وارد شود همانگونه كه براي طرحهاي كشاورزي، طرحهاي زودبازده، كارت سوخت يا مسكن مهر وارد ميدان شد. اما متاسفانه تاكنون عزم جدي در اين زمينه وجود نداشته است.
«سونامي» در راه است
آلودگي هواي احواز هر چند مدت يك بار سوژه رسانهها ميشود.
يك بار به بهانه هجوم ريزگردها، بار ديگر به بهانه صدرنشيني در فهرست آلودهترين شهرهاي جهان و اخيرا نيز به دليل تنگي نفس ناشناخته 20 هزار شهروند. اما بعد از مدتي همهچيز به فراموشي سپرده ميشود. با توقف راهكارهاي مقابله با آلودگي هوا و در غياب مطالعات علمي اثرات آلودگيها بر شهروندان، آيا تا چند سال ديگر نبايد به انتظار «سونامي سرطان» باشيم؟